Wat vaak de tandzenuw wordt genoemd, is onderdeel van de pulpa: levend weefsel binnen in de tand of kies met onder andere zenuwvezels en bloedvaten. De pulpa kan geïrriteerd of beschadigd raken, maar pijn kan ook uit de weefsels rond de wortel of uit een andere bron komen.
Pijn kan erop wijzen dat de pulpa betrokken is, maar aan het soort pijn alleen kun je niet bepalen wat er precies aan de hand is of welke behandeling nodig is.
Met zenuwpijn bedoelen patiënten vaak pijn die diep uit een tand of kies lijkt te komen.
Die pijn kan bijvoorbeeld:
Tandheelkundig moet vervolgens worden onderzocht waar de pijn werkelijk vandaan komt.
“Zenuwpijn in een kies” beschrijft dus hoe de pijn wordt ervaren, maar is geen tandheelkundige diagnose.
In het binnenste van een tand of kies bevindt zich de pulpa.
Dit is levend weefsel met onder andere zenuwvezels en bloedvaten. In gewone taal wordt daarom vaak over de tandzenuw gesproken.
Wanneer de pulpa geïrriteerd, ontstoken of ernstig beschadigd raakt, kan een tand pijnklachten geven. Maar ook andere delen van de tand en omliggende weefsels kunnen pijn veroorzaken.
Daarom kijkt de tandarts naar de hele klinische situatie en niet alleen naar het gevoel dat de “zenuw pijn doet”.
Er bestaat niet één typisch pijnpatroon waarmee je thuis kunt vaststellen wat er met de pulpa aan de hand is.
Een tand kan gevoelig reageren op koude of warme dranken, voedsel of lucht.
De reactie kan belangrijke informatie geven. Toch betekent pijn bij koud of warm niet automatisch dat de pulpa onherstelbaar beschadigd is.
Soms ontstaat pijn zonder duidelijke prikkel. Ook kan pijn blijven bestaan nadat koud of warm al verdwenen is.
Dat zijn relevante kenmerken voor het onderzoek, maar er bestaat geen eenvoudige tijdsgrens waarmee je thuis kunt bepalen welke behandeling nodig is.
Een kies kan kloppend of zeurend aanvoelen en de pijn kan 's nachts sterker opvallen of je wakker houden.
Ook dit betekent niet automatisch dat een wortelkanaalbehandeling nodig is.
Pijn uit een kies kan uitstralen naar omliggende tanden of een groter deel van de kaak.
Daardoor kan het soms lastig zijn om zelf aan te wijzen welke tand de werkelijke pijnbron is.
Geen enkel pijnkenmerk bewijst op zichzelf wat de toestand van de pulpa is.
Wil je uitgebreider lezen over verschillende pijnpatronen? Bekijk dan onze informatie over tandpijn.
Niet automatisch.
De pulpa kan op verschillende manieren reageren op irritatie of beschadiging. In sommige situaties kan herstel mogelijk blijven. In andere situaties is de schade ernstiger.
Ook kan de pijn afkomstig zijn uit bijvoorbeeld:
Daarom kan de diagnose niet alleen worden gebaseerd op koudegevoeligheid, kloppende pijn, nachtelijke pijn of de hevigheid van de klacht.
Hoeveel pijn je hebt, bepaalt niet zelfstandig hoe ernstig de schade aan de pulpa is of welke behandeling nodig is.
Dat hangt af van de oorzaak en de toestand van de pulpa.
Met een “ontstoken tandzenuw” wordt meestal een ontstekingsreactie in de pulpa bedoeld. Dat betekent niet automatisch dat al het levende pulpaweefsel verwijderd moet worden.
Bij de beoordeling kijkt de tandarts onder andere naar:
In sommige situaties kan vitaal pulpaweefsel behouden blijven. Ook bij duidelijke pulpale klachten kan in geselecteerde situaties een behandeling mogelijk zijn waarbij levend pulpaweefsel behouden blijft.
Welke behandeling daarvoor geschikt is, hangt sterk af van de oorzaak, de toestand van de tand en de bevindingen tijdens het onderzoek en de behandeling.
Er zijn verschillende mogelijke oorzaken.
Wanneer cariës steeds verder in de tand doordringt, kunnen bacteriën en andere prikkels de pulpa beïnvloeden.
Een tand met een grote vulling, kroon of andere restauratie kan klachten ontwikkelen.
Dat betekent niet automatisch dat de restauratie zelf de oorzaak is. Ook het tandweefsel eronder moet worden beoordeeld.
Een scheur kan onder andere pijn veroorzaken bij bijten of temperatuurwisselingen.
Afhankelijk van de plaats en diepte kan ook de pulpa betrokken raken.
Een harde klap tegen een tand kan de pulpa beschadigen, soms terwijl aan de buitenkant weinig te zien is.
Een behandelde tand kan tijdelijk gevoelig reageren. Aanhoudende, spontane of duidelijk toenemende klachten zijn een reden om de tand opnieuw te laten beoordelen.
De diagnose wordt meestal opgebouwd uit meerdere bevindingen.
De tandarts kan bijvoorbeeld vragen:
Het verloop van de klacht is daarbij vaak net zo belangrijk als één los pijnkenmerk.
Er kan worden gekeken naar onder andere:
Met een koude- of andere gevoeligheidstest onderzoekt de tandarts hoe een kies reageert.
Deze tests geven vooral informatie over de reactie van zenuwvezels. Ze meten niet rechtstreeks de bloedvoorziening van de pulpa.
De reactie kan bovendien worden vergeleken met die van omliggende tanden.
Een test geeft belangrijke informatie over hoe een kies reageert, maar bepaalt niet op zichzelf de diagnose.
Gevoeligheid bij tikken, druk of bijten kan informatie geven over de weefsels rondom de wortel en over mechanische belasting.
Dat is niet hetzelfde als onderzoeken hoe de pulpa op een koude of andere prikkel reageert.
Een röntgenfoto kan informatie geven over bijvoorbeeld:
Een röntgenfoto laat niet simpelweg zien of de tandzenuw ontstoken is.
De tandarts combineert de foto daarom met je klachten en de uitkomsten van het klinische onderzoek.
Niet volledig.
De beschikbare tests geven vooral indirecte informatie over de biologische toestand van de pulpa.
Een reactie op koud laat bijvoorbeeld zien hoe zenuwvezels reageren, maar toont niet letterlijk welk gedeelte van de pulpa ontstoken is.
Daarom kijkt de tandarts naar het totaalbeeld van:
De diagnose ontstaat uit de combinatie van bevindingen, niet uit één testuitslag.
Ja.
In bepaalde situaties kan een behandeling erop gericht zijn vitaal pulpaweefsel te behouden.
Welke mogelijkheid passend is, hangt onder andere af van:
In geselecteerde situaties kan beschadigd of ontstoken pulpaweefsel gedeeltelijk worden behandeld terwijl gezond, vitaal pulpaweefsel behouden blijft.
Pijn vanuit de pulpa betekent dus niet automatisch dat al het levende pulpaweefsel verwijderd moet worden.
Een wortelkanaalbehandeling kan nodig zijn wanneer behoud van vitaal pulpaweefsel niet passend of niet haalbaar is, of wanneer het wortelkanaalsysteem geïnfecteerd is.
Bij de behandelkeuze wordt onder andere gekeken naar:
Bij een wortelkanaalbehandeling wordt het wortelkanaalsysteem behandeld met als doel de tand, wanneer dat verantwoord mogelijk is, te behouden.
Hevige zenuwpijn alleen is geen indicatie voor een wortelkanaalbehandeling.
Lees meer over Endodontologie.
Nee, niet automatisch.
Kloppende, spontane of nachtelijke pijn kan belangrijke diagnostische informatie geven, maar bepaalt niet zelfstandig of een wortelkanaalbehandeling nodig is.
Daarvoor moet onder andere worden onderzocht:
Blijkt uiteindelijk een wortelkanaalbehandeling nodig? Lees dan ook Doet een wortelkanaalbehandeling pijn?
Dat eerdere hevige pijn ineens verdwijnt, betekent niet automatisch dat de kies genezen is.
Bij ernstige beschadiging kan pulpaweefsel afsterven. Daardoor kan het pijnpatroon veranderen of tijdelijk afnemen.
Wanneer het wortelkanaalsysteem geïnfecteerd raakt, kan het probleem blijven bestaan en kunnen later klachten ontstaan vanuit de weefsels rond de wortel.
Minder pijn betekent dus niet altijd dat de onderliggende oorzaak verdwenen is.
Lees meer over een wortelpuntontsteking.
Ja.
Een tand met afgestorven pulpaweefsel kan nog steeds klachten veroorzaken.
Het afgestorven pulpaweefsel reageert niet zoals vitaal zenuwweefsel, maar een infectie vanuit het wortelkanaalsysteem kan de weefsels rondom de wortel irriteren of ontsteken.
Daardoor kan bijvoorbeeld ontstaan:
Een tand hoeft dus geen levende pulpa te hebben om pijn te kunnen veroorzaken.
Ja.
De plaats waar je pijn voelt, is niet altijd de werkelijke bron van de klacht.
Tandpijn kan uitstralen. Daardoor kan een andere tand pijn lijken te doen dan de tand waar het probleem zich bevindt.
Klachten vanuit kauwspieren of het kaakgebied kunnen soms als tand- of kiespijn worden ervaren.
Echte neuropathische zenuwpijn is iets anders dan pijn vanuit de pulpa.
Daarbij ligt de oorzaak in het zenuwstelsel zelf. De pijn kan bijvoorbeeld brandend, prikkelend, elektrisch of schietend worden ervaren.
Dat betekent niet dat iedere scherpe of schietende pijn rond een tand neuropathische pijn is.
Wanneer tandheelkundig onderzoek geen oorzaak oplevert die de klachten voldoende verklaart, is het belangrijk andere pijnbronnen te overwegen voordat een onomkeerbare tandheelkundige behandeling wordt uitgevoerd.
Als de pijn waarschijnlijk uit een tand of kies komt, kun je de klachten tijdelijk proberen te verlichten totdat de oorzaak onderzocht kan worden.
Je kunt bijvoorbeeld:
Twijfel je of je een pijnstiller mag gebruiken vanwege andere medicijnen of een medische aandoening, vraag dan advies aan je apotheek, arts of tandarts.
Pijnstilling kan de klachten tijdelijk verminderen, maar behandelt een eventuele tandheelkundige oorzaak niet.
Wil je vooral weten wat je direct kunt doen bij acute kiespijn? Lees dan Kiespijn: wat te doen en wanneer is het spoed?
Niet iedere pijnlijke kies is automatisch een spoedgeval.
Snellere beoordeling kan wel nodig zijn bij bijvoorbeeld:
Heb je een dikke wang en koorts, neem dan contact op met de huisarts.
Heb je door zwelling moeite met slikken, neem dan direct contact op met een arts of huisartsenpost voor beoordeling.
Bij ernstige ademhalingsproblemen of levensgevaar bel je 112.
Bekijk bij ernstige tandheelkundige klachten ook onze informatie over een spoedgeval.
Pijn bij koud of warm
Laat de tand beoordelen. De temperatuurreactie alleen vertelt niet wat de diagnose is.
Spontane of kloppende pijn
Maak een afspraak om de oorzaak te laten onderzoeken. Het pijnpatroon bepaalt niet zelfstandig welke behandeling nodig is.
Nachtelijke pijn
Laat de oorzaak onderzoeken, zeker wanneer de pijn hevig is, terugkomt of je wakker houdt.
Eerdere hevige pijn is ineens verdwenen
Ga er niet automatisch vanuit dat het probleem is opgelost. Laat de tand alsnog beoordelen.
Een tand met afgestorven pulpa lijkt pijn te doen
Ook de weefsels rond de wortel kunnen klachten veroorzaken. Onderzoek kan helpen bepalen waar de pijn vandaan komt.
De tandarts vindt geen duidelijke tandheelkundige oorzaak
Dan kan onderzoek naar een andere pijnbron passend zijn voordat een onomkeerbare behandeling wordt uitgevoerd.
Zeer hevige pijn of duidelijke zwelling
Laat de klachten sneller beoordelen en gebruik zo nodig de spoedroute.
Pijn vanuit een kies kan bijvoorbeeld scherp, kloppend, spontaan of zeurend zijn en optreden bij koud of warm. Ook uitstralende of nachtelijke pijn kan voorkomen. Geen van deze kenmerken bewijst op zichzelf wat de toestand van de pulpa is.
Dat kun je thuis niet betrouwbaar vaststellen. De tandarts combineert je klachten met klinisch onderzoek, gevoeligheidstests en zo nodig röntgenonderzoek.
Dat hangt af van de oorzaak en toestand van de pulpa. In sommige situaties kan vitaal pulpaweefsel herstellen of door behandeling behouden blijven. In andere situaties is uitgebreidere behandeling nodig.
Niet automatisch. Een reactie op koud geeft informatie over hoe de tand reageert, maar vormt op zichzelf geen diagnose.
Nee. Kloppende pijn kan relevante informatie geven, maar het pijnpatroon alleen bepaalt niet of een wortelkanaalbehandeling nodig is.
Ja. Het verdwijnen van pijn betekent niet automatisch dat de oorzaak verdwenen is. Bij ernstige beschadiging kan pulpaweefsel afsterven en kan het pijnpatroon daardoor veranderen.
Een tand met afgestorven pulpaweefsel kan nog steeds pijnklachten veroorzaken vanuit de weefsels rondom de wortel, bijvoorbeeld wanneer het wortelkanaalsysteem geïnfecteerd is.
Een wortelkanaalbehandeling kan nodig zijn wanneer behoud van vitaal pulpaweefsel niet passend of haalbaar is, of wanneer het wortelkanaalsysteem geïnfecteerd is. Ook de herstelbaarheid en prognose van de tand worden meegewogen.
Soms komt pijn die als kiespijn wordt ervaren niet uit de tand zelf. Wanneer tandheelkundig onderzoek geen oorzaak vindt die de klachten voldoende verklaart, kan verder onderzoek naar een andere pijnbron nodig zijn.
Ontzie de pijnlijke kies, koel eventueel de buitenzijde van de wang en gebruik zo nodig paracetamol volgens de bijsluiter wanneer dit voor jou geschikt is. Laat de oorzaak daarnaast tandheelkundig beoordelen.